S.Rosenzweig (1949) mówi również o wpływie frustracji na życie psychiczne jednostki , kiedy wypowiada pogląd , że frustracja obejmuje poziom ego , poziom budzącego się „ja” , poziom „jaźni” , która na pewnym etapie rozwoju psychicznego jednostki zaczyna współdziałać w jej rozwoju z siłami biologicznymi i oddziaływującymi na nią wpływami środowiskowymi . Siły te stanowią czynniki hierarchiczne niższe niż „jaźń” . Rola jaźni , określona przez K.Dąbrowskiego (1972) jako trzeci czynnik rozwojowy , polega na świadomym wartościowaniu swego wnętrza , na akceptowaniu bądź odrzucaniu i ograniczaniu właściwości , skłonności , zainteresowań , upodobań stanowiących wyposażenie dziedziczne lub wpływ środowiska zewnętrznego nawet wynik dotychczasowej pracy . Jaźń , czy inaczej trzeci czynnik rozwoju , stanowi o selektywnym ustosunkowaniu się do wpływów otoczenia , o krytycznej ocenie posiadanych właściwości , co sprzyjać może w pracy nad sobą , przezwyciężeniu nieaprobowanych cech , przekraczaniu determinant , jakimi są wrodzone i powstałe pod wpływem oddziaływującego środowiska zewnętrznego czy mniej świadomej własnej aktywności . Czynnik trzeci stanowi podstawę zwiększającej się autonomii psychicznej .